Opties

Geschiedenis van de JOVD

Geschiedenis van de JOVD

Op weg naar het XIIe Lustrum

Zaterdag 26 februari 1949: de Louis XV zaal van de Haagse Pulchri Studio vult zich langzaam maar zeker met zo'n 35 jongeren. Deze jonge liberalen schrijven geschiedenis door tezamen de oprichtingsvergadering van de Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie (JOVD) te vormen. Aldus begint vanaf 1949 de jaartelling voor de enige liberale politieke jongerenorganisatie van Nederland.


Eigenzinnig maar liberaal

Vanaf het begin kenmerkt de JOVD zich door het voeren van een eigenzinnige politieke koers. In de vroege jaren 60 en 70 spreekt de JOVD zich uit voor legalisatie van softdrugs en abortus. Gedurende de jaren 70 en 80 organiseert de JOVD het Des Indes beraad waaruit het huidige Paarse kabinet voort is gekomen.

Verschillende stromingen

Waarschijnlijk is juist deze eigenzinnige benadering van de politiek één van succesfactoren van de JOVD geweest. De JOVD kent van alle politieke jongerenorganisaties de grootste continuďteit. Sinds de oprichting heeft zij hoogte- en dieptepunten in het ledental gekend, maar nooit is de JOVD helemaal van het politieke toneel verdwenen. Met name in de jaren '80 had het Hoofdbestuur van de JOVD ambitieuze plannen om met ledenwerfacties door te stoten naar 10.000 leden. Dat is jammergenoeg nog nooit gehaald. Op het moment van schrijven stabiliseert het ledenaantal van de JOVD zich rond de 2.000 leden. Sinds de oprichting is de JOVD een kweekvijver is geweest voor denkers van verschillende politie ke richtingen. Naast bekende VVD-liberalen als Hans Wiegel, Ed Nijpels, Frank de Grave, Johan Remkes, Jan Kees Wiebenga, Gijs de Vries en Robin Linschoten, hebben op onze ledenlijsten de namen geprijkt van Elco Brinkman (CDA), Hein Roethof (Pvda), Erwin Nypels (D66) en Aad Kosto (Pvda).

Veranderingen

Natuurlijk kende de JOVD in de loop der jaren verschillende politieke denkrichtingen. In de vroege jaren '50 en '60 waren de jongedames en -heren, naar huidige maatstaven, lichtelijk conservatief. In de jaren '70 kreeg de JOVD een socialer gezicht. Aan de vooravond van het 'Miami Vice-decennium' verkregen de meeste JOVD-leden een zakelijker inzicht. Tegelijkertijd is de mening van de JOVD over een aantal zaken gewijzigd. Een oud-Hoofdbestuurslid dat ooit fel tegen de omgekeerde bewijsplicht voor het donorcodicil was, en daarmee de handen van het hele congres op elkaar kreeg, woonde dezelfde discussie een paar jaar later nog eens bij. In een vloek en een zucht was dezelfde motie die hij toen met succes van tafel had weten te krijgen door het congres aangenomen. De tijden veranderen, de uitkomst van de politieke discussies ook. Maar de liberale invals hoek blijft voor de JOVD behouden.

Politieke wapenfeiten

De politieke wapenfeiten van de JOVD beslaan vele successen. De meest tastbare ervan bestaat uit de vorming van huidige Paarse kabinet. Vanaf 1972 werd op initiatief van de JOVD een geheim overleg door de niet-confessionele partijen gevoerd over een te vormen kabinet zonder de christelijke partijen. Dit overleg werd het Des Indes beraad genoemd, naar het hotel waar het overleg jaarlijks werd gehouden.

Op naar het Xe Lustrum

Of de verkiezingen van 1998 ons een tweede Paarse kabinet brengen moet nog gaan blijken. Wat echter overduidelijk is, is dat de JOVD, na bijna 50 jaar lang de functie waakhond van het liberalisme met trots te hebben vervuld, er nog net zo klaar voor is als op die ene zaterdag in februari 1949...
 

Een korte samenvatting van de JOVD-geschiedenis

Geschiedenis van de JOVD (1949-1994)

In mei 1994 vierde de JOVD haar negende Lustrum. Ter ere van dit heuglijke feit en ter meerdere glorie van de afdeling archivering in deJOVD verscheen van de hand van voormalig JOVD-HB'er Eddy M. Habben-Jansen een prachtige geschiedschrijving van de Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie; De Jonge Liberalen. Op deze en de volgende pagina's volgt een bloemlezing van alle interessante passages.

Hoofdstuk 1 In den Beginne..... (1949-1954)

De JOVD werd opgericht in de Haagse Pulchri Studio op 26 februari 1949. Daar verzamelden zich op de bewuste dag 35 liberalen die een oproep zouden doen aan de jongeren van Nederland, zich aan te sluiten bij de op te richten Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie. Op plaatselijk niveau zijn dan al eerdere jongeren-afdelingen opgericht. Bekend zijn Rotterdam, Amsterdam en Leiden. Feitelijk waren deze opgericht als jongerenafdelingen van de plaatselijke VVD-afdelingen. De JOVD moet volgens de oprichtingsvergadering vooral een studie-groep zijn. Niet een organisatie die zich bezig gaat houden met de dagelijkse praktische politiek. Verder is er uiteraard plaats voor andere activiteiten als bonte avonden, excursies, conferenties en kampen. Ook word besloten tot de uitgave van een verenigingsblad, dat in juni als de Driemaster zou uitkomen, met de drie masten als symbool voor de beginselen Vrijheid, Verantwoordelijkheid en Sociale Gerechtigheid. (Een afdruk van de voorpagina van die eerste Driemaster vindt u in de Jonge Liberalen, blz. 16.) Als het ledenaantal groeit (van 35 in 1949 naar 350 in 1951 naar 2048 in 1959) neemt ook de behoefte aan een goede organisatie toe, teneinde continuďteit te kunnen waarborgen. Als de organisatie op de rails zit, kan men aan de politieke discussie gaan beginnen. Onderwerpen zijn onder andere europese integratie (1951), het radiobestel (1954) en het bevolkingsvraagstuk (1952). In 1952 krijgt de JOVD haar huidige embleem, de V met daarin de leeuw, die de vrijheidshoed op een stok draagt.

Hoofdstuk 2 Voorzichtige Positionering (1955-1959)

Hoewel de JOVD door de VVD opgericht is zijn de contacten in de eerste jaren niet erg intensief. Kritiek is welkom, mits zij binnenskamers geuit wordt. In 1955 wordt de stichting Liberaal Reveil opgericht. In het bestuur zitten een aantal prominente JOVD-ers. Doel is (intellectuele) vernieuwing van het liberalisme in Nederland (blz. 27). Platform van die discussie wordt het uit te geven (en nog steeds verschijnende) blad Liberaal Reveil. Het is ook in deze periode dat de discussie over onafhankelijkheid voor het eerst vorm krijgt. Voor de verkiezingen van 1959 zijn Huub Jacobse en Gab Dorsman kandidaten. Men komt in het hoofdbestuur tot de conclusie dat HB-lid zijn en een zetel in de kamer hebben onverenigbare functies zijn. Niettemin zijn twee HB-leden gemeenteraadslid, wat niet op bezwaren stuit. Een formele regeling zal pas in de loop van de jaren zeventig getroffen worden.

Hoofdstuk 3 Zelfstandiger en professioneler (1960-1964)

Het bevolkingsvraagstuk, landbouw en religie en politiek blijven in deze periode onderwerp van discussie. Tevens spreekt de JOVD zich op een congres in Rijswijk uit voor ruimere echtscheidingsregels. SubsidiĂ«ring van kerkenbouw wordt afgewezen alsmede partijvorming op godsdienstige grondslag. Dit alles vond plaats in Arnhem. Tevens komt de verhouding met de VVD weer op de agenda middels een motie van Ferry Hoogendijk (reeds tien jaar lid van de Driemaster-redactie) die pleit voor JOVD-(bestuurs-)leden in voorbereidingscommissies van VVD-activiteiten. Aanleiding is dat voorzitter Evert Hoven heeft geweigerd in een dergelijke commissie plaats te nemen. Tot grote schrik van het hoofdbestuur wordt de motie met 48 stemmen voor en 25 stemmen tegen aanvaard. (blz. 34) In 1962 houdt de JOVD in café Engels te Rotterdam opnieuw een congres. Hier wordt Erwin Nypels de nieuwe voorzitter. Hier doet ook Hans Wiegel zijn intrede in het hoofdbestuur, een opvallende verschijning uit de afdeling ´t Gooi. (blz. 36) In 1963 wordt voor het eerst een HB-bulletin uitgegeven en lopen de spanningen tussen VVD en JOVD wederom op. Ditmaal vanwege het door de vergadering ingenomen standpunt aangaande kernwapens, dat voor tweezijdige ontwapening pleit. Wiegel introduceert de Vliegende Brigade en wordt de politieke man van het HB als VVP. In 1964 discussieert de JOVD over democratische hervormingen middels de resolutie Demostaat, waarin gepleit wordt voor afschaffing van de Eerste Kamer, de invoering van een partieel districtenstelsel en kritiek geuit wordt op de monarchie.

Hoofdstuk 4 Liberale verdeeldheid (1965-1969)

Opmerkelijke (landelijke) gebeurtenis in deze periode is het voorgenomen huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg. VVD-raadslid in Amsterdam Hans Gruijters weigert naar de bruiloft te gaan, wat hem op een reprimande van het VVD-bestuur komt te staan. De JOVD kiest de zijde van Gruiters. Wiegel wijst in dezen op de individuele keuzevrijheid. Gruijters verlaat de VVD en komt korte tijd later samen met een groep geestverwanten (waaronder enkele oud-JOVD-ers), wat algemeen als de oprichting van D66 kan worden beschouwd. In het najaar van 1966 houdt de JOVD congres te Leeuwarden. Wiegel treedt af als voorzitter met in zijn afscheidsrede de vrees voor liberale verdeeldheid door de nieuwe partij, D66. Op dit congres komt de JOVD min of meer met een eigen program, Stemverheffing. Het politiek program heeft een progressief-liberale inslag. Ook binnen de JOVD leidt de oprichting van D66 tot verdeeldheid. Verschillende afdelingen hebben het voornemen om VVD- en D66-geörienteerde afvaardigingen naar jongerenparlementen te zenden. Aan de onrust komt een eind als enkele plaatselijke bestuurders aftreden en zich aansluiten bij de VVD. Wederom speelt deze periode discussie over onafhankelijkheid. Het HB komt met het voorstel tot verdere samenwerking met de VVD door voorzitter en secretaris lid te maken van de VVD. De VVD zou dan de JOVD-top toelaten tot partijraad en partijcommissies. Vier oud-voorzitters keuren dit echter pertinent af. De JOVD richt zich op de VVD maar blijft openstaan voor contacten met andere politieke organisaties.

Hoofdstuk 5 Verval en politiek tumult (1970-1974)

Op 12 december 1970 houdt de JOVD congres en stelt haar Politiek Kern Programma vast. In veel standpunten komt de sympathie met D66 naar voren. Een meer beperkte rol voor de Eerste Kamer, een door de Tweede Kamer gekozen Minister-President, versterking van de inspraak en democratische planning. Na de verkiezingen van 1971 dreigt D66 ineen te storten. Er vindt toenadering plaats tussen D66 en de JOVD. In 1973 ontmoeten zij elkaar voor het eerst in Hotel Des Indes in Den Haag. Dit is het begin van het Des Indes Beraad. In het begin wordt er voornamelijk gediscussieerd over herstel van de liberale eenheid. Als ook de PvdA voortaan aanwezig is bij de besprekingen is het onderwerp coalitievorming, wat later in 1994 als Paars haar definitieve vorm zou krijgen. Onder leiding van Dick Dees wordt een onderzoekscommissie ingesteld om de wens naar onafhankelijkheid te formaliseren. (Dit mede n.a.v. de weigering van Ed Nijpels om plaats te nemen in de Provinciale Staten van Brabant omwille van zijn functie binnen het JOVD-HB.) In deze periode is er veel kritiek op het HB. Het ledental is lager dan ooit, de Driemaster verschijnt onregelmatig en organisatorisch verloopt een en ander moeizaam. Het HB besluit om opnieuw over te gaan tot het uitgeven van een HB-bulletin, teneinde de communicatie met de afdelingsbesturen te verbeteren.

Hoofdstuk 6 Uit het dal (1975-1979)

De JOVD gaat in deze periode verder op politiek terrein, waar zij eind vorige periode is blijven steken. Het PKP wordt verder uitgewerkt, maar blijkt een stuk braver dan voorheen. Ook zoekt zij wederom contacten achter het IJzeren Gordijn, middels de internationale organisaties, waar zij bij aangesloten is. Johan Remkes neemt het voorzitterschap over van Ed Nijpels, nadat deze lid geworden is van de gemeenteraad in Bergen op Zoom. Hij wordt Internationaal Secretaris van de JOVD. In 1974 krijgt de JOVD haar eigen kantoor en secretariaatsmedewerker als de subsidieregeling van CRM door de Tweede Kamer komt. PJO-s worden van nu af gesubsidieerd door de overheid voor politiek vormingswerk. Hierdoor kon de organisatie groeien. Tot 1986 zou het ledental onafgebroken blijven groeien. Na Johan Remkes wordt Gijs de Vries voorzitter van de JOVD. In de navolgende formatie, die uitmondde in het kabinet van Agt-Wiegel, roept de Vries op tot toenadering tussen VVD en PvdA. Het mag echter niet baten. Het zesde Lustrum van de JOVD is drukbezocht met 600 deelnemers. Erwin Nypels en Hans Wiegel worden benoemd tot erelid en W.J. Geertsema tot erevoorzitter. Hij roemt in zijn rede de brugfunctie die de JOVD vervult tussen de liberale partijen. Hij pleit voor een onafhankelijke JOVD, omdat die een interessante kweekvijver van ideeën en politici kan zijn voor de VVD.

Hoofdstuk 7 Groeistuipen (1980-1984)

In deze periode verschijnt het stuk Liberalisme in Beweging ter (tijdelijke) vervanging van het PKP. De lijn uit het verleden wordt doorgetrokken, zij het dat dit keer de monarchie buiten schot blijft. Ook in die tijd zijn er problemen met de Driemaster. Het formaat wisselt vaak en de opmaak verandert met iedere nieuwe redacteur. Belangrijke onderwerpen in deze periode zijn Zuid-Afrika, Hoger Onderwijs, energiebeleid, de Zuiderzeespoorlijn en herziening van het stelsel van sociale zekerheid. Het junicongres in Alkmaar is het eerste congres waar de discussie op zaterdag in verschillende werkgroepen wordt voorbereid. (blz. 75). Met het groeiend aantal leden en afdelingen biedt dit de mogelijkheid een ieder aan de discussie te laten deelnemen. In november 1982 verschijnt het eerste nummer LEF (Liberté Egalité Fraternité). Het wordt een kaderblad naast Driemaster teneinde de meer fundamentele liberale discussie meer inhoud te geven. De organisatorische discussie blijft volop in beeld. Het HB wordt uitgebreid van 8 naar 14 leden en er wordt een districtenraad ingesteld. Belangrijk onderwerp van discussie in deze periode is het basisinkomen, gezamenlijk met plannen tegen jeugdwerkloosheid en ideeën over onderwijs en herstel van de economie. In 1984 komt ook de Samenwerkingsovereenkomst (SWO) met de VVD voor het eerst op de agenda. Hierin wordt duidelijkheid verschaft over de rol van de JOVD als enige liberale jongerenorganisatie in Nederland. De JOVD spreekt zich in 1984 uit voor plaatsing van kernraketten met de NAVO als geloofwaardige verdedigingsmacht bestaande uit een conventioneel en nucleair gedeelte.

Hoofdstuk 8 De omslag (1985-1990)

De vereniging buigt zich in deze periode over de praktische invulling van de per 1 januari van kracht zijnde SWO met de VVD. Onder meer wordt in de notitie SWO, wat nu? aandacht geschonken aan plaatsen waar nog geen JOVD-afdeling is, de zogenaamde witte vlekken. Op het juni-congres van 1985 in Eindhoven, wordt een standpunt geformuleerd over euthanasie. Uiteraard is de JOVD voor, zij het dat er altijd sprake moet zijn van vrijwilligheid. In de zomer van 1985 wordt de JOVD verhuisd naar het Algemeen Secretariaat in Amsterdam. Op het najaarscongres in Dordrecht wordt besloten de Hoofdredacteur van de Driemaster voortaan te laten benoemen door de ALV. Tevens wordt hier een nieuwe resilutie Demostaat gepresenteerd met daarin niet de lang verwachte verkozen burgemeester. Wel een gekozen Senaat en uitbreiding van de Tweede Kamer naar 200 zetels. Verdere onderwerpen zijn milieubeleid, de vervuiler betaalt en de aandacht voor een internationale aanpak. Op 10 mei 1986 organiseert de JOVD samen met de VVD de Liberale Jongerendag in Den Bosch met dj Erik de Zwart en een optreden van damesgroep Centerfold. De eerste benoeming van de Hoofdredacteur op een congres door de ALV wordt eens strijd tussen Hans Deden en de door 't Gooi voorgedragen Jort Kelder. De eerste wordt hoofdredacteur en benoemd Kelder tot zijn eindredacteur. In 1987 wordt de Stichting Rottummerberaad opgericht, als reünie voor oudhoofdbestuursleden De naam was ontsproten uit de wens alle witte vlekken' in het land van een JOVD-afdeling te voorzien en Rottummerplaat was het enig overgebleven plekje in Nederland. Aldus geschiedde. Hoofdbestuursperikelen waren er in die tijd ook. Bij de kandidaatstelling van Bernard Wastiaux in 1987 treden vier hoofdbestuurders waaronder voorzitter Balemans af. Annette Nijs, eveneens afgetreden, wordt benoemd tot interimvoorzitter. Het volgende congres leidt tot meer tumult waarna een commissie van wijzen benoemd wordt om tot een nieuwe kandidaatstelling te komen voor het hoofdbestuur. Annette Nijs wordt het volgende congres de nieuwe voorzitter en het Hoofdbestuur belooft beter samen te werken in de toekomst. Ook de opinie over het koningshuis haalt wederom de voorpagina's van alle kranten. Openbare functes dienen door verdienste en niet door geboorte te worden verkregen' (blz.93-94). In november 1988 treedt Mark Rutte aan als voorzitter. Hij is de eerste voorzitter van buiten het bestuur. Na de eerste vrouwelijk voorzitter wederom een primeur.

Hoofdstuk 9 Dynamische jaren (1990-1994)

Deze laatste periode behandelt de JOVD op het maart-congres de onderwerpen ruimtelijke ordening en emancipatie. Met name dat laatste onderwerp is voor discussie vatbaar. Men wil positieve actie en is tegen positieve discriminatie. Het volgende congres wordt gesproken over leven; abortus, euthanasie en genetische manipulatie. Draagmoederschap moet worden toegestaan vindt de JOVD. Zelfs een vergoeding daarvan moet tot de mogelijkheden bestaan; commercieel dus. Tevens vindt de JOVD dat er geen bezwaren moeten zijn tegen polygamie. Alle aandacht uiteraard. Wederom HB-perikelen als de Algemeen Secretaris aftreedt. Het HB overleeft de moties van wantrouwen ternauwernood. Hierna vinden besprekingen plaats met de Jonge Democraten en de Jonge Socialisten over een regeeraccoord. Cor Schagen wordt de nieuwe voorzitter in juni 1991. Koen Petersen en Frank van Dalen strijden om het VVOschap. Van Dalen wordt benoemd. Petersen zou later voorzitter worden. De JOVD richt zich ook op het buitenland in deze periode. De afdeling Antwerpen wordt opgericht. Voor de aldaar wonenden Nederlandse jongeren. In 1992 worden de laatste besprekingen gevoerd voor een Paars regeeraccoord onder de politieke jongeren. Erwin Nypels zal het accoord bespreken op het eerstvolgende congres. Paars wordt een hot item in de pers, voorwaar geen gek initiatief. In november 1992 wordt Koen Petersen voorzitter en neemt de hamer over van Cor Schagen. Het hoofdbestuur krimpt in, met één zetel, waarop direct het volgende congres commentaar komt van de afdeling Groningen. In 1993 wordt er een reis gemaakt door een JOVD-afvaardiging naar Zuid-Afrika, bestaande uit Ron Batten, Koen Petersen, Peter Hietink en Michael van Turnhout. Op het laatste congres voor het Lustrum in '94 wordt het nieuwe PKP vastgesteld. Wederom is het Koningshuis onderwerp van gesprek. Op 5 & 6 maart 1994 in hotel Bel Air het negende lustrum gevierd, alwaar Jan Kees Wiebenga wordt gehuldigd als zesde erelid van de JOVD.