In de jaren ’30 profileerde de Nationaal Socialistische Beweging zich als een beweging die alle problemen in dit land zou aanpakken en wegvagen. Deze manier van campagne voeren had een positieve uitwerking op van de populariteit van deze beweging. Dat deze aanpak niet alleen in de jaren ’30 werkte om stemmen te winnen maar ook tegenwoordig, zal ik in de volgende tekst aan tonen het populisme is namelijk van alle tijden.

Het populisme is van alle tijden, zoals ik al zei, maar welke politici zijn dan de populisten van deze tijd? In de jaren ’30 was de Nationaal Socialistische Beweging een populaire populistische partij. In deze tijd zijn de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders, Trots op Nederland van Rita Verdonk en de Lijst Pim Fortuyn van de wijlen Pim Fortuyn populaire populistische partijen. Typisch is dat Rita Verdonk niet praat over Trots op Nederland als een partij maar als een beweging. Pim Fortuyn is overleden, maar omdat hij één van de populairste populisten van de laatste jaren was, vond ik het toch belangrijk om hem in dit rijtje te vernoemen zonder verder op zijn persoon of verdiensten in te gaan.

Een belangrijk kenmerk van populisme is dat de populistische partijen of bewegingen één sterke leider (of leidster) hebben. Deze leider moet een krachtige persoonlijkheid hebben die niet bang is om zijn of haar mond te roeren, om zo ook als ‘stem van het volk’ te kunnen dienen. Hij (of zij) lijkt als persoon de capaciteit te hebben om de problemen in het land aan te pakken. Bij beide aspecten -de sterke leider en de stem van het volk- wil ik graag een vergelijking maken tussen de jaren ’30, de tijd van de Nationaal Socialistische Beweging, en 2008, de tijd van Trots op Nederland en de Partij voor de Vrijheid.

Bij de Nationaal Socialistische Beweging was Anton Mussert de leider. Hij werd in de algemene statuten van de Nationaal Socialistische Beweging ‘Algemeen Leider’ genoemd, wat duidt op het verlangen van de leden naar één leider binnen de beweging. Mussert fungeerde als boegbeeld voor de Nationaal Socialistische Beweging. Hij sprak namens de vereniging en stond op de verkiezingsaffiches die gebruikt werden. Mussert was vooral geïnspireerd op de successen die Benito Mussolini in Italië en Adolf Hitler in Duitsland hadden bereikt. Deze successen hadden Mussolini en Hitler onder meer behaald omdat zij werden gezien als personen die ervoor zouden zorgen dat de crises, vooral met een economische grondslag, in de landen zou worden aangepakt.

Rita Verdonk heeft in de tijd dat zij een ministerspost vervulde in de Tweede Kamer voor haar oude partij, de VVD, enkele pakkende uitspraken gedaan en een flink aantal wetten door kunnen voeren, vooral met betrekking tot integratie. Dit heeft er onder meer aan bijgedragen dat haar nieuwe beweging Trots op Nederland goed staat in de huidige peilingen, namelijk 25 zetels. Mensen zien dus in haar een persoon die dingen kan bereiken.

Een andere populaire populist is Geert Wilders. Dit is een sterke persoonlijkheid voor veel mensen omdat zij het idee hebben dat Geert Wilders zegt wat veel van hen denken en dat hij, in hun ogen, de enige politicus is die dit onomwonden doet. Ook is hij een duidelijke verschijning tussen de andere politici door onder andere zijn kapsel waarmee hij een image heeft gecreëerd.

De Nationaal Socialistische Beweging wilde zich profileren als ‘stem van het volk’ en probeerde hierbij ook de nationale eenheid te creëren. Een streven naar nationale eenheid is meteen terug te vinden in de naam, namelijk het deel ‘Nationaal’ in de naam Nationaal Socialistische Beweging. Omdat de Nationaal Socialistische Beweging zich wilde onderscheiden van de andere politieke partijen in het parlement noemden zij zich consistent een ‘beweging’ in plaats van een ‘partij’. Zo zou het volk meteen het onderscheid merken en daarmee zou het beeld worden gevormd dat de Nationaal Socialistische Beweging voor verandering stond en dus niet de weg van de gevestigde politiek zou volgen. De Nationaal Socialistische Beweging was dus voor het volk dat op dat moment ontevreden was over de regering.

Rita Verdonk gebruikt tijdens congressen en andere evenementen waarbij ze haar beweging Trots op Nederland promoot, leuzen waarin ze aangeeft er voor het hele volk te zijn. Een voorbeeld van zo’n leus is:‘Ik ben niet links, ik ben niet recht, maar rechtdoorzee’. Hiermee wil zij duidelijk maken aan het volk dat ze er niet alleen voor linkse mensen of alleen voor rechtse mensen is, maar een vrouw die rechtstreeks voor dingen gaat die ze zegt. Ook profileert zij zich als een vrouw van het volk, bijvoorbeeld door haar forum op de site waarin mensen vrij punten kunnen aandragen die zij belangrijk vinden. Daarnaast gebruikt zij, net als de Nationaal Socialistische Beweging deed, niet het woord partij maar beweging om haar beweging Trots op Nederland aan te duiden, waarschijnlijk met dezelfde bedoeling die de Nationaal Socialistische Beweging had om dit te doen. Hierdoor krijgt zij aanhang vanuit allerlei segmenten van de samenleving.

Omdat veel aanhangers van Geert Wilders niet erg gesteld zijn op buitenlanders, vooral moslims, haakt Geert Wilders hier handig op in en doet allerlei, provocerende, uitspraken en voorstellen. Zo’n voorstel was bijvoorbeeld het verbieden van de Koran. Hoewel dit haast niet mogelijk is, kreeg Wilders hier bij zijn achterban veel waardering voor. Zij keken namelijk enkel naar het gegeven dat er op deze manier iets tegen moslims werd ondernomen en dus niet naar de haalbaarheid van het voorstel in de praktijk. Ook pleit de Partij voor de Vrijheid voor drastische belastingverlagingen. Dat spreekt veel mensen aan. Ook bij dit speerpunt is het maar zeer de vraag of dit echt wel zo makkelijk door te voeren is en wat hiervan ten koste moet gaan, maar een grote aanhang weet hij op deze manier wel aan te spreken.