Februari 2014: Ja of Nee?

Ja of nee?

 Ja of nee? Met deze slogan probeert de overheid mensen ertoe te bewegen hun keuze te maken: willen ze wel of niet orgaandonor zijn als ze komen te overlijden?
 
De vraag ligt vaak gevoelig, omdat het je dwingt na te denken over je sterfelijkheid en wat er zou moeten gebeuren. Voor de een is het een kwestie van 'ik heb het toch niet meer nodig', terwijl een ander misschien het idee van orgaandonatie als onprettig ervaart. Toch is het belangrijk eens hierover na te denken.
 
Het tekort aan donoren leidt ook tot de terugkerende discussie over het registratiesysteem. Nederland kent momenteel een systeem waarbij het niet doorgeven van een keuze betekent dat iemand niet als donor geregistreerd staat. De beslissing over donatie wordt dan aan de nabestaanden overgelaten. Er gaan geregeld geluiden op dat we naar een zogeheten opt-outsysteem zouden moeten gaan, waarbij het niet doorgeven van een keuze betekent dat iemand automatisch donor is.
 
Of een dergelijk systeem daadwerkelijk effectief is, wordt door sommigen betwijfeld. Een onderzoek van de Universiteit van Maastricht in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport concludeert echter dat er geen reden is om geen goede hoop te hebben voor de effectiviteit van een verandering van het donorsysteem, zeker als andere zaken daarbij eveneens veranderen.
 
Het is echter de vraag of dit een juiste keuze zou zijn. Eén van de belangrijkste klassieke grondrechten is het recht op lichaamsintegriteit: de beslissing over wat er precies met je lichaam gebeurt ligt bij jou zelf. Er zou dan ook gesteld kunnen worden dat een systeem waarbij iedereen automatisch donor is, tenzij er bezwaar gemaakt is, indruist tegen dit basale recht. Het uitgangspunt dat je donor bent is namelijk al een beslissing op zich over jouw eigen lichaam, een beslissing die je alleen zelf zou mogen nemen. Dat de mogelijkheid van bezwaar bestaat, verandert niets aan het uitgangspunt.
 
De vraag is hoe ver je deze lijn kan en moet doortrekken. Als je immers de enige beslissingsbevoegde bent over jouw lichaam, dan is het de vraag waarom de overheid jou mag verbieden om je organen, bij leven of na je dood, te (laten) verkopen. Is het niet immers jouw recht zelf te beslissen?
 
Hoe zit het precies met organen: zijn ze jouw eigendom omdat ze onderdeel zijn van jouw lichaam? Of is er geen sprake van eigendom, omdat je ze 'zomaar' gekregen hebt? Moet orgaandonatie alleen via de algemene kanalen gebeuren of zouden we orgaanhandel moeten legaliseren?
 
Veel vragen en veel (verschillende) antwoorden. Ik ben benieuwd hoe de leden van de JOVD Den Haag e.o. hierover denken. Uiteraard blijft ook de vraag waar dit stuk mee begon belangrijk: wil je orgaandonor zijn? Die vraag heb ik op mijn achttiende met 'ja' beantwoord.