November 2014: Op naar de Militante Democratie

Opiniestuk:
Op naar de Militante Democratie

Door: Vijay Jitan, Bestuurslid Politiek en Voorlichting

 
Het Turkse constitutionele Hof verbood in 1998 de islamitische partij Refah Partisi. De Turkse grondwet bepaalde dat politieke partijen niet in strijd mochten handelen met seculiere beginselen. ( scheiding tussen kerk en staat). De Refah Partisi stond in de peilingen dusdanig hoog dat zij met 67 procent van de stemmen een absolute meerderheid zouden behalen bij de volgende verkiezingen. Het Turkse constitutionele Hof verbood de partij, omdat zij de veroorzakers zouden zijn van activiteiten die tegen het principe van secularisme ingaan. De Refah Partisi wilde onder andere het dragen van een hoofddoek verplichten op de universiteiten in Turkije. De zaak kwam voor bij het Europees hof voor de rechten van de mens. Het EHRM oordeelde allereerst dat het geoorloofd is voor politieke partijen om wijzigingen voor te stellen in de wet of in de constitutionele aders van een staat, mits de manier waarop dit plaatsvind democratisch is gelegitimeerd en de wijziging zelf in overeenstemming is met de democratische principes. Het Hof oordeelde, dat niemand de vrijheden uit het Verdrag voor de rechten van de mens, mag gebruiken om de kernwaarden van een democratische maatschappij zelf te vernietigen of te verzwakken, omdat de vrijheden in het verdrag, nauw samenhangen met een democratisch systeem. Dit oordeel komt duidelijk terug in art 17 uit het EVRM, ‘niemand mag de vrijheden uit het EVRM misbruiken om afbreuk te doen aan of de democratische vrijheden te ondermijnen’.  Het Hof achtte het mogelijk dat de Refah Partsi, de absolute meerderheid zou kunnen behalen en daarmee een dreigend risico zou vormen voor de democratie.  De Refah Partisi wilde namelijk ook de sharia invoeren.  Omdat dit zodanig indruist tegen de beginselen van een democratische rechtstaat, mag een staat volgens het Hof al actie ondernemen voordat een politieke partij de politieke macht heeft. Het Turkse constitutioneel Hof heeft dus legitiem de Refah Partisi verboden. In een democratische maatschappij is het dus gelegitimeerd om niet-democratische partijen althans, partijen die zich verzetten tegen de democratie en deze willen aantasten te verbieden.

Vijanden van de democratische rechtstaat

Een democratische rechtstaat, moet zich kunnen verzetten tegen partijen die haar willen afschaffen of aantasten. Deze vorm van verzet is een voorbeeld van een militante democratie. De democratie moet zich weerbaar kunnen maken tegen religieus fundamentalisme, extremisme en terrorisme. Daarbij is het dus van belang dat men alleen die individuen of groepen in hun vrijheden mag beperken die de democratische procedure bedreigen. In zekere zin kun je stellen dat de militante democratie er voor waakt dat de komst van een autocratie nooit meer mogelijk word. Een autocratie kenmerkt zich als een stelsel zonder scheiding van machten. Er is geen controle, de macht is geconcentreerd bij een persoon of een groep personen die beschikken over de absolute macht, die tevens rechtspreken. Uitvloeisels van deze autocratische stelsels, zijn onder andere fascisten en populisten.

Zwaktepunten van de democratie

Het democratische systeem zoals wij die kennen, heeft 3 zwakke punten.
De democratie is kwetsbaar omdat er altijd naar compromissen gezocht moet worden, hierdoor word er met alles en iedereen rekening gehouden. Denk aan de koerden die recent het gebouw van de tweede kamer bestormden.  De tweede kamer voorzitter, die gelijk met hen in gesprek ging en als compromis het punt van de Koerden op de politieke agenda geplaatst heeft. Het is toch te gek voor woorden dat demonstranten op zo een manier de politieke agenda bepalen?
Ten tweede biedt de democratie een aantal fundamentele vrijheden ook aan de vijanden van de democratie. Hierdoor hebben zij de mogelijkheid om de democratische beginselen af te vallen. Denk aan de kopvoddetaks van de PVV. Dit voorstel druist dusdanig in tegen de principes van een democratische rechtstaat, namelijk een belasting op het dragen van een hoofddoek. Dit staat haaks op het democratische principe dat een ieder de vrijheid heeft van godsdienst en ook is dit in strijd met artikel 1 van onze grondwet een verbod op discriminatie. Derhalve is het niet geheel een verassing dat de PVV, dit artikel van de grondwet wil schrappen en daarmee dus een fundamentele rechtsbeginsel om zeep wil helpen. Mijn punt is, dat vijanden van de democratie hun fundamentele vrijheid van meningsuiting gebruiken, om andere fundamentele vrijheden af te schaffen. Hier betoont de democratie zich dus wederom kwetsbaar. Als derde punt, staat het de vijandige partijen vrij om toe te treden tot de instituties waarvan ze hebben gezegd dat ze deze willen afschaffen. Een recent voorbeeld is wederom van de PVV, die de eerste kamer wil afschaffen, maar wel kandidaten levert om in die kamer te gaan zitten. Ook wil de PVV niets weten van de Europese Unie, maar levert tegelijk wel kandidaten voor in het Europees parlement. De democratie is hier kwetsbaar, omdat juist doordat populistische partijen een stevig en grote achterban kunnen vergaren het niet geheel ondenkbaar is, dat de betreffende democratische instituties daadwerkelijk afgeschaft kunnen worden. Wanneer de fascistische en populistische trucjes goed worden toegepast is een autocratisch regime zo geboren.

De militante democratie

Doordat het fascisme en het populisme zich perfect kunnen aanpassen aan de democratie, houden zij lang stand. Er wordt continu gebruik gemaakt van de zwakten die de democratie vertoont, om meer aanhang te vergaren. Toch moet er enige nuance aangebracht worden. Want is de PVV, daadwerkelijk een vijand van de staat der Nederlanden? Dat het een populistische partij is, kan worden aangetoond, doordat het -zoals hierboven is bewezen- continu inspeelt op de zwakke plekken van de democratie. Maar om een militante ingreep te rechtvaardigen is er meer nodig, dan het enkel zijn van een populistische partij.. Partijen die laten zien dat zij onwettige middelen willen inzetten om de bestaande wet aan te vechten, zijn per definitie vijanden van de staat en is ingrijpen gerechtvaardigd.  De PVV, past hier niet in thuis, omdat ze naar mijn mening niet op een onwettige manier bezig is, om de bestaande wet aan te vechten. Echter neemt dit niet weg, dat de PVV geen gevaar zou kunnen vormen voor de democratie. Populistische leiders vormen een grote bedreiging voor liberale democratieën, omdat er haat word gezaaid tegen etnische en religieuze minderheden. Populisten pleiten niet voor afschaffing van de democratie, maar pleiten voor de afschaffing van beperkingen die in de weg staan aan het bekritiseren van culturele en religieuze minderheden. Dus ondanks het gegeven dat de PVV zegt de democratie te  willen beschermen, schendt het dus wel de rechten van religieuze minderheden.  Is de PVV populistisch? Ja! Is de PVV een vijand van de democratie? In beginsel niet. Derhalve is het niet gerechtvaardigd als de PVV verboden zou worden.

Echter moet een democratie in staat kunnen zijn, om de rechten van individuen of groepen mensen te kunnen beperken, indien het aantoonbaar is, dat zij een enorme bedreiging kunnen vormen voor de liberale democratieën. Denk bijvoorbeeld aan partijen die voor de invoering zijn van de sharia. Deze zouden per direct verboden moeten worden, omdat de beginselen van de sharia enorm indruisen tegen de liberale democratische beginselen die wij hanteren.

Het concept van een militante democratie is relatief jong, daarom zal de toekomst moeten uitwijzen wanneer de democratie zichzelf mag verdedigen en welke middelen daarbij zijn toegestaan. Het Europees Hof voor de rechten van de mens heeft de eerste bouwstenen voor een militante democratie neergelegd in het arrest hierboven. Maar gezien de huidige tijd, waarin extremisten en populisten een opmars maken is het noodzakelijk dat we een militante democratie hebben, om er voor te zorgen dat onze liberale democratie kan blijven overleven.