December 2014 - Maand van magie

Maand van magie

In een tijd die door sommigen wordt aangeduid als ‘post-seculier’ - dat wil zeggen: zó seculier, dat we er niet eens meer bij stilstaan hoe seculier we eigenlijk wel niet zijn – mag het wellicht toch wel een wonder heten dat de magie van december nog leeft. De beeldenstorm van 1566 en negentig arrestaties in Gouda ten spijt, de uiteindelijke consensus onder Nederlanders is groot: ‘blijf van onze iconen en idolen af!’ En dit in de ‘post-seculiere Verlichting’, waarin al het spirituele, het esoterische of het religieuze al lang in de ban zou zijn gedaan.

      Sinterklaas - voor zolang het nog duurt, dat moet gezegd -, kerst en dan Oud en Nieuw, het zijn feesten die ons even bevrijden van de sleur van het alledaagse. Alleen al omdat we misschien net iets vaker onze verbeelding de vrije loop laten, wanneer we herinnerd worden aan de verwondering waarmee we deze feesten en alle mythologie eromheen, als kind, voor het eerst beleefden.

      Juist als ‘kinderen van de Verlichting’, zoals Bertrand Russel ons noemde, moeten we deze magie koesteren. De Verlichting mag nog zulke vrede, voorspoed en veiligheid hebben voortgebracht, er is naar mijn mening toch ook iets van waarde in verloren gegaan. Max Weber sprak in dit verband over de "Entzauberung der Welt" (de ‘onttovering’ van de wereld). Men denke bijvoorbeeld aan de vele vier- of vijfjarigen die door de wel erg publieke Zwarte Piet-discussie, dit jaar het geloof in Sinterklaas verloren. Erg, niet alleen nu in hun kinderjaren, maar ook over dertig jaar als zij hun eigen kroost geen Sinterklaasfeest meer willen - of wellicht zelfs mógen - bieden. Niet ondenkbaar, tenslotte, dat je Zwarte Piet dan op de zwarte markt moet inhuren.

      Liberalen zien de Verlichting doorgaans als dé weg naar het glorieuze einddoel van de menselijke geschiedenis. Als vrije uitwisseling van kennis en ideeën openstaat voor iedereen, zo luidt de grondgedachte, kan men gezamenlijk de vruchten van de wetenschappelijke vooruitgang plukken. Máár, waarschuwt John Stuart Mill – een van de voornaamste geestvaders van dit project – als iedereen alles weet, is de lol er al snel af. Preciezer gesteld, als een meerderheid de absolute waarheid in pacht heeft, behoeft zij nog altijd een tegendraadse minderheid om haar scherp te houden, om haar te dwingen deze waarheid telkens weer te verdedigen en niet tot blind dogma te laten verworden. Men moet voorkomen, zo stelt Mill, dat er een ‘tirannie van de meerderheid’ ontstaat, hoe ‘Verlicht’ deze meerderheid ook moge zijn. Een beetje duisternis is dus zo slecht nog niet.

      Dus, voor nu, leve het donker! Leve het magische onbekende van december, van Zwarte Piet, Kerst en Oud en Nieuw! Want juist in het donker schijnt de kerstverlichting het mooist (behalve nu wellicht in België...), juist in het donker schittert het vuurwerk het mooist en juist in het donker kunnen we, al is het maar even, de verbeelding de vrije loop laten en ontsnappen aan de dikwijls verblindende Verlichting.

- Daan Lodder
Docent Nederlands, religiewetenshap en filosofie op een middelbare school en bezig met een
promotieonderzoek naar de Duitse Romantiek aan University College Roosevelt.